Miedniki Królewskie pełne historii

17 km, 2 Obiektów

1. Muzeum Władysława Syrokomli

Jadąc z Wilna starą trasą Wilno-Mińsk w kierunku gminy Rukojnie, na 14 kilometrze można trafić na wieś Borejkowszczyzna. Znajdujący się we wsi dworek jest związany z nazwiskiem jednego z najpopularniejszych XIX-wiecznych poetów, jacy tworzyli na Litwie. Dworek, który wówczas był własnością hrabiego Benedykta Tyszkiewicza, wynajął wraz z rodziną Władysław. Poeta, dramaturg i publicysta mieszkał w nim przez osiem bardzo twórczych lat.

W typowym litewskim drewnianym domostwie, otoczonym kwiatami i trawą, przez połowę XX wieku działała szkoła, do drugiej wojny światowej nazywana imieniem poety Władysława Syrokomli. Później w dworku otwarto bibliotekę wiejską. W 1973 roku, podczas 150. rocznicy urodzin poety, jego gabinet został przekształcony w muzeum jego imienia. Zwiedzający mogą obejrzeć meble poety, portrety, książki, które rozprowadzał, i inne jego rzeczy osobiste.

Na podwórzu dworku stoi zrobiony z kamienia młyńskiego stolik, na którym poeta stworzył niejedno swoje dzieło i przy którym przyjmował gości. Niedaleko znajduje się pamiątkowy stolik z czarnego granitu, postawiony na pamiątkę poecie w 1897 roku. Zdobi go wyryta lira i cytat z popularnego wiersza – „Wiejski liryk”.

Najbardziej twórczy okres w życiu Syrokomli przypadł właśnie na lata spędzone w Borejkowszczyźnie. Mieszkając tutaj, ten powszechnie lubiany XIX-wieczny poeta napisał aż 24 dzieła! Mówiono, że o jego nowe wiersze bili się wydawcy, którzy oferowali po 2 złote lub nawet pół rubla za każdy! Działalność literacka pozwalała Syrokomli utrzymać folwark i dużą rodzinę.

Pracownicy Muzeum Władysława Syrokomli organizują różnorodne zajęcia edukacyjne i kulturalne. W specjalnie do tego przystosowanej starodawnej piwnicy odbywają się warsztaty z ceramiki oraz nauka kaligrafii. Amfiteatr urządzony pod gołym niebem podczas corocznego festiwalu poezji i muzyki pt. „Lira Syrokomli” gromadzi poetów, literatów i fanów poezji. Centrum informacji turystycznej oferuje wycieczki po okolicach, podczas których można zapoznać się z historią i teraźniejszością południowo-wschodniej Litwy oraz pomnikami kultury na Wileńszczyźnie.

Muzeum jest otwarte od środy do niedzieli. Przed wizytą zaleca się dowiedzieć się o godzinach pracy. Muzeum znajduje się we wsi Borejkowszczyzna. Łatwo do niego dojechać samochodem albo autobusem z dworca w Wilnie.

Krótkie życie Syrokomli

Ludwik Władysław Franciszek Kondratowicz, bo tak brzmiały prawdziwe imiona i nazwisko Syrokomli, z czasem jako pseudonim artystyczny przyjął drugie imię i nazwę rodzinnego herbu Syrokomla. Artysta urodził się w 1823 r. w Smolhowie (obwód mohylewski, Białoruś). Dorastał w ubogiej rodzinie szlacheckiej i już od wczesnych lat przejawiał zainteresowanie literaturą. Mówi się, że w wieku 6 lat przeczytał 10-cio tomową antologię poezji Ignacego Krasickiego!

W wieku 21 lat Syrokomla ożenił się i w sumie doczekał się 4 dzieci. Mieszkał wówczas z rodziną we wsi Załucze, w której zaczął działalność literacką. Niestety, podczas epidemii w 1852 roku zmarła trójka jego dzieci. Po tej tragedii rodzina przeprowadziła się do Wilna, a po pół roku – do wsi Borejkowszczyzna.

Syrokomla gospodarzył na Borejkowszczyźnie, ale też często podróżował do Wilna. W swojej poezji często je wspomina. Miastu zadedykował kilka wierszy, wliczając w nie wiersz „Marcin Studzieński”

We dworku gościli przyjaciele Syrokomli z Wilna. Zaglądał do niego kompozytor Stanisław Moniuszko, pisarze, redaktorzy i wydawcy, jak również archeolog E. Tyszkiewicz i malarz W. Dmochowski.

Życie poety trwało krótko, bo mniej niż 40 lat.  Przez ten krótki okres, artysta zdążył jedna wzruszyć wiele serc. Ostatnim miejscem, gdzie chory na gruźlicę Syrokomla znalazł schronienie, był dom A. Bobiatyńskiego przy ulicy Botanicznej w Wilnie. Podczas ostatniej drogi poety na wzgórze literatów na cmentarzu na Rossie, pożegnać go zebrało się prawie całe Wilno. Przez długi czas na grobie pisarza stał zwykły sosnowy krzyż. Dopiero później postawiono mu skromny pomnik z cytatem z jednego z jego wierszy pt. „Wiejski bard”, który brzmi „Zmarł grając na lirze”.

Życie twórcze poety

Okres, jaki poeta spędził we wsi Borejkowszczyzna, był bardzo owocny i udany w jego twórczości. Mieszkając tutaj, poeta tworzył wiersze, satyry i komedie, a z łaciny przetłumaczył dzieła artystów renesansu z Polski i Litwy. Na Borejkowszczyźnie napisał swoje głośne dzieła, m. in. poemat historyczny „Margier. Poemat z dziejów Litwy”, w którym opisał bohaterstwo Litwinów podczas walk z Krzyżakami; komedię „Chatka w lesie”, którą określał kuriozalnym dramatem i wiele innych utworów. Syrokomla pisał po polsku i białorusku.

Dzięki opisom swoich podróży w pierwszych przewodnikach pt. „Podróż swojaka po swojszczyźnie” czy „Niemen od źródła do ujścia”, Syrokomla uważany jest za pioniera turystyki tego regionu. Jego opisy regionu trockiego są szczegółowe i zachęcają do głębszego zapoznania się z własnym regionem: „Obszar do badań litewskiej ziemi wielki i nieskończony jak morze. Znajdzie tu zajęcie malarz, zakochany w ziemi geolog, botanik, rolnik, historyk, a wzgórza zamkowe, zamki, kościołów ruiny znajdziesz w archiwach opisane. I poeta swój głos może wzmocnić ludowymi śpiewkami, podaniami. Wszystkich nas czeka obfity zbiór, którego wcześniej nie mieliśmy, patrząc na tą skromną, ale przyjazną twarz tej ziemi.”

W całej twórczości Władysława Syrokomli dominuje historia Litwy oraz przyroda i jej mieszkańcy. Dzieła poety są cennym źródłem historycznym XIX wieku. Miłość do ojczyzny i jej znaczenie artysta wyjaśnił poetycko nie w jednym utworze: „Wydaje mi się, że bezpośrednim wyrazem tego, co zwiemy miłością do ojczyzny, to badanie swojego regionu pod kątem historycznym, przyrodniczym, etnograficznym, archeologicznym i geograficznym. Bo jak inaczej krew swą przelewać za kraj, którego nie znasz i nie rozumiesz.”

2. Zamek w Miednikach Królewskich

Miedniki Królewskie powstały przy jednym z najstarszych i największych traktów handlowych. Na trasie traktu często można napotkać miejsca pochówków – kurhany, wzgórza zamkowe i pozostałości starych grodzisk, które świadczą o tym, że historia tej arterii sięga początku pierwszego tysiąclecia n.e. Podróżując tym traktem, Litwini docierali do ziem Rusinów.

Niestety, brak źródeł historyczno-architektonicznych nie pozwala dokładnie ustalić, kiedy wybudowano zamek w Miednikach. Uważa się, że grodzisko i zamek powstały za czasów Wielkiego Księcia Litewskiego Giedymina, w I poł. XIV wieku. Po raz pierwszy źródła pisane wspominają o zamku w Miednikach pod koniec XIV wieku, w relacji opisującej jedną z wypraw krzyżackich.

Zamek wybudowany w otoczeniu najwyższych wzgórz na Litwie – Wysokiej Góry i Józefowej Góry – jest przykładem jednego z najlepiej utrzymanych zamków na terenie Litwy. Zachowały się tutaj najstarsze murowane elementy architektoniczne, które umożliwiają poczucie starej średniowiecznej atmosfery i wyobrażenie sobie, jak wówczas nasi przodkowie bronili się przed najeźdźcami.

Obecnie zamek w Miednikach jest po remoncie i zaprasza do zwiedzenia wyjątkowej ekspozycji stałej, urządzonej w głównej wieży zamkowej. Z jego platformy widokowej można podziwiać widoki Wysoczyzny Miednickiej. Poza tym, organizowane są tu różne imprezy, np. coroczne zawody na zamku w Miednikach, Dzień Muzyki i Obrzędów w Miednikach oraz konferencje i wystawy prac sztuk wizualnych – fotografii, grafiki, malarstwa. W sali konferencyjnej oraz na dziedzińcu zamkowym odbywają się zajęcia edukacyjne dla dzieci i dorosłych.

Architektura

Murowany zamek w Miednikach, zbudowany na planie czworokąta – to zespół elementów warownych, powiązanych w zamknięty obwód obronny. Jest największym tego typu zamkiem na Litwie oraz w centralno-wschodniej Europie. Zamek otacza podwójna fosa (napełniona wodą) oraz drewniana ściana. Łącznie z fosami powierzchnia zamku zajmuje teren 6,5 ha..

Zamek w Miednikach ma 4 wieże, a łączące je ściany z bramą i otworami strzelniczymi mają do 15 metrów wysokości i prawie 2 metry grubości. Główna wieża mieszkalna i obronna – zwana donżonem – ma około 30 metrów wysokości. Styl architektoniczny zamku jest prosty i nieskomplikowany, choć niełatwo odróżnić jego cechy wyróżniające się. Wystarczy spojrzeć na łagodne arki w bramie zamkowej i w oknach wieży. Styl ten można potraktować jako początki architektury gotyckiej na Litwie.

Wystawa

W jednym z najlepiej zachowanych zamków na Litwie znajdują się 4 sale wystawowe. W 5-cio piętrowej baszcie głównej można przybliżyć sobie historię Wielkiego Księstwa Litewskiego i jego murowanymi zamkami, jak również obejrzeć wyjątkowe znaleziska archeologiczne. Goście mają możliwość zapoznania się z ówczesną bronią, działami, kamiennymi kulami artyleryjskimi i innymi militariami. Warto dodać, że w jednej z sal eksponowane są trofea myśliwskie oraz osobista kolekcja noży myśliwskich byłego prezydenta Litwy – Algirdasa Mykolasa Brazauskasa.

Na najwyższym, piątym, piętrze znajduje się sala reprezentacyjna, z której można wejść na taras widokowy. Roztacza się z niej widok na okolice Wysoczyzny Miednickiej oraz dwa najwyższe wzgórza na Litwie – Wysoką Górę i Józefową Górę.

Zawody na zamku w Miednikach

Co roku w ostatni weekend września na zamku odbywa się niecodzienny festiwal – „Zawody na Zamku w Miednikach”, podczas którego budowla jakby odżywa, gromadząc rycerzy, rzemieślników, artystów i wielu gości. Zamek jest wtedy pełen wrzawy, na gości czeka w nim mnóstwo rozrywek i zabaw, a samopoczucie poprawia dobra muzyka i tańce. Odbywają się turnieje rycerskie i na kopie, a rycerze z chęcią demonstrują swoje umiejętności.

Na dziedzińcu zamkowym odbywa się kiermasz, na którym swoje wyroby sprzedają miejscowi rzemieślnicy. Istnieje możliwość wyręczenia mistrza i własnoręcznego stworzenia jakiejś pamiątki lub pożytecznego narzędzia. Goście mogą pokrzepić się i odpocząć w karczmie na dziedzińcu zamku.

Podczas festiwalu na zamku w Miednikach wspominana jest jego przeszłość i znaczenie na tle historii Litwy. Nie pomija się też znanych osobistości i legend związanych z zamkiem. Dźwięki starodawnej muzyki, pieśni obrzędowe i dymy z ognisk tworzą wyjątkową średniowieczną atmosferę.

Zajęcia edukacyjne

Na zamku w Miednikach odbywają się różne zajęcia edukacyjne, które są przeznaczone nie tylko dla uczniów, ale także dla dorosłych. Uczniom szkoły podstawowej proponuje się zajęcia o religii starożytnych Litwinów, podczas których można poznać starożytnych bogów i ich hierarchię, rolę książąt, kapłanów Kriwe, i wajdelotów w społeczności ludów bałtyckich. Uczestnicy innych zajęć dowiadują się natomiast o osobliwościach średniowiecznej architektury, ubioru i społeczeństwa.

Młodzież ze starszych klas ma możliwość pogłębienia wiedzy o historii pieniądza na świecie i na Litwie oraz o niuansach jego produkcji. Na dziedzińcu zamku odbywają się zajęcia na temat łuków i ich zastosowania, które zaciekawią nie tylko młodych, ale także dorosłych słuchaczy – zarówno w teorii, jak i praktyce.

Jak widać, na zamku w Miednikach można się wiele dowiedzieć i nauczyć. To na pewno niezapomniane doświadczenie!